głównakognitywistykaencyklopedianauki o mózguSI i robotykaartykułyksiążkiz krajuwydarzenialinkio stroniepomoc
baner

Przejdź niżej

_

Zobacz też na stronie

_

Dorobek Redakcji strony

Marek Kasperski
okładka2007, konsultacja merytoryczna: D. Casacuberta, Umysł. Czym jest i jak działa, Świat Książki.

_

okładka2006, redakcja merytoryczna: T. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress.

_

okładka2005, redakcja merytoryczna: J. Hawkins, S. Blakeslee, Istota inteligencji, Onepress.

_

okładka2003, książka autorska: M. Kasperski, Sztuczna Inteligencja, Helion, (nakład wyczerpany).

_

Tomasz Komendziński
okładkaredaktor pisma: "Theoria et Historia Scientiarum. An International Interdisciplinary Studies".

_

okładka2003, redakcja: O myśleniu procesualnym: Charles Hartshorne i Charles Sanders Peirce, Wyd. UMK.

_

okładka2002, redakcja merytoryczna: S. Pinker, Jak działa umysł, Książka i Wiedza.

_

okładka2002, redakcja wraz z A. Szahajem: Filozofia amerykańska dziś, Wyd. UMK.

_

Leszek Nowaczyk
2006, redakcja merytoryczna: Rusz głową -  jak szybko podnieść poziom swojej inteligencji, Świat Książki.
_

 

 
Tu jesteś: encyklopedia / przedstawiciele / R. Descartes

_

10 sierpnia 2010
ostatnia modyfikacja

Rene Descartes

Rene Descartes
(1596-1650)

Filozof, matematyk, fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych francuskich, uważany jest za jednego z głównych fundatorów nowożytnego racjonalizmu europejskiego. Descartes zajmował się matematyką, optyką (sformułował prawo załamania i odbicia światła), mechaniką, anatomią, medycyną, astronomią i filozofią. Jego badania przyczyniły się do powstania geometrii analitycznej, rachunku różniczkowego, całkowego, oraz geometrii różniczkowej. Jako pierwszy wprowadził pojęcie "funkcji" oraz "liczb urojonych".

Pod wpływem rozwoju nauk przyrodniczych filozofowie XVII wieku odeszli od problematyki badania bytu na rzecz badań nad podmiotem i cechami mu przysługującymi: rozumem, świadomością oraz samym procesem poznania; w tym okresie miało miejsce przejście od paradygmatu ontologicznego do paradygmatu mentalistycznego. Filozofowie tacy jak: Descartes, Berkeley, Hume czy Kant zwrócili uwagę na fakt, że w procesie poznania aktywną, determinującą rolę odgrywają cechy ludzkiego umysłu, cechy podmiotowe.

W historii myśli filozoficznej Descartes zapisał się jako twórca jednej z subdyscyplin filozoficznych, teorii poznania. Jego teoriopoznawcze poglądy oparte są na dwóch podstawowych elementach:

(1.A) tezie, zgodnie z którą podmiot jest aktywnym czynnikiem procesu poznania (cogito, ergo sum);

(1.B) wypracowaniu metody poznania, której wykorzystanie pozwala osiągnąć wiedzę pewną; oraz

(2) na uwzględnieniu w rozważaniach złożoności struktury podmiotu.

(1.A) Descartesa nurtował problem tego, jak osiągnąć wiedzę pewną, na jakim aksjomacie ją oprzeć. Fundamentem tym stał się dla niego podmiot, a dokładnie, substancja myśląca: res cogitans. Poddając w wątpliwość poznanie oparte na danych zmysłowych wskazał na res cogitans jako na instancję rozstrzygająca o pewności i prawdziwości poznania:

Wreszcie uważając, że wszystkie te same myśli, jakie mamy na jawie, mogą nam przychodzić wówczas, kiedy śpimy, za się wówczas żadna z nich nie jest prawdziwa, postanowiłem założyć, iż wszystko, co kiedykolwiek dotarło do mego umysłu, nie bardziej jest prawdziwe niźli złudzenia senne. Ale zaraz potem zwróciłem uwagę, iż podczas gdy upieram się przypuszczać, że wszystko jest fałszywe, koniecznym jest, abym ja, który to myślę, był czymś; i spostrzegłszy, iż ta prawda: myślę, więc jestem, jest tak mocna i pewna, że wszystkie najskrajniejsze przypuszczenia sceptyków nie zdolne są jej obalić, osądziłem, iż mogę ją przyjąć bez skrupułu za pierwszą zasadę filozofii, której szukałem. [Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach, cz. IV].

(1.B) Chcąc doprowadzić wszystkie nauki do charakterystycznego dla matematyki poziomu jasności i prostoty, Descartes opracował czterostopniową metodę poznania naukowego. Wychodząc od wątpienia, łączy ona analizę (tzn. szczegółowe ukazanie struktury danego problemu) z procesem syntezy, czyli dedukcją prowadzącą od szczegółu do coraz bardziej ogólnych wniosków. Ostatni krok metody odnosi się bardziej do rzetelności badawczej, niż do samego procesu opracowywania danych:

Pierwszym było nie przyjmować nigdy żadnej rzeczy za prawdziwą, zanim jej nie poznam z całą oczywistością jako takiej: to znaczy unikać starannie pośpiechu i uprzedzeń i nie obejmować swoim sądem niczego poza tym, co się przedstawi memu umysłowi tak jasno i wyraźnie, iż nie miałbym żadnego powodu podania tego w wątpliwość. Drugim - podzielić każde z rozpatrywanych zagadnień na tyle cząstek, na ile się da i ile będzie tego wymagać lepsze rozwiązanie. Trzecim - prowadzić myśli po porządku, zaczynając od przedmiotów najprostszych i najłatwiejszych do poznania, aby następnie wznosić się pomału jak gdyby po stopniach, aż do poznania bardziej złożonych; należy się przy tym domniemywać prawidłowych związków nawet między tymi, które nie tworzą naturalnego szeregu. Ostatnim - czynić wszędzie wyszczególnienia tak dokładne i przeglądy tak ogólne, abym był pewny, iż nic nie opuściłem. [Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach, cz. II].

(2) Wprowadzając kategorię podmiotu pokazał, że element ten jest konstytutywny dla procesu poznania w ogóle. Jednak w swoich rozważaniach pokazuje nam również i to, że kategoria podmiotowości sama w sobie jest złożona i wieloznaczna; sam podmiot, używając współczesnej nomenklatury, wymaga dalszej operacjonalizacji. Descartes operował złożoną siatką pojęciową na scharakteryzowanie procesów poznawczych, na co wskazuje poniższy cytat pochodzący z "Medytacji...":

Teraz przyjmuję tylko to, co jest koniecznie prawdziwe; jestem więc dokładnie mówiąc tylko rzeczą myślącą, to znaczy umysłem (mens) bądź duchem (animus), bądź intelektem (intellectus), bądź rozumem (ratio). Jestem więc rzeczą prawdziwą i naprawdę istniejąca; lecz jaką rzeczą? Powiedziałem: myślącą (...) Czymże więc jestem? Rzeczą myślącą; ale co to jest? Jest to rzecz, która wątpi, pojmuje, twierdzi, przeczy, chce, nie chce, a także wyobraża sobie i czuje. [Medytacje o pierwszej filozofii, M. II].

Na co należy tu zwrócić szczególną uwagę to to, że do dnia dzisiejszego takie pojęcia, jak: "intelekt", "rozum" czy "wola" nie mają jednoznacznych, powszechnie akceptowanych przez naukę definicji.

Pomimo, że część poglądów autora "Rozprawy o metodzie" może wydawać się już przestarzała, jak na przykład: postawienie przez niego ostrej dychotomii pomiędzy res cogitas (substancja myśląca) a res extensa (substancja rozciągła), traktowanie res cogitas jako autonomicznej, niezależnej od res extensa całości, czy odnalezienie pewności wiedzy w Cogito (cogito, ergo sum), to myśl ta wciąż stanowi impuls do dalszych badań nad świadomością, kategorią racjonalności oraz samym procesem poznania. Problemy poruszane przez Descartesa odnajdujemy m.in. w:

  • problemie relacji "ciało - umysł" (obecnie występującym pod nazwą mind-body problem);
  • natywistycznej koncepcji wiedzy Descartesa, która zapoczątkowała spór pomiędzy racjonalizm a empiryzmem o ontologiczny status pojęć (obecnie widoczny w sporze "mentalizm vs. fizykalizm");
  • początku dyskusji nad modelami umysłu; model kartezjańskiego umysłu ma charakter internalistyczny, zakłada, że stany wrażeniowe oraz operacje na tych stanach znajdują się "wewnątrz umysłu", w przeciwieństwie do modelu eksternalistycznego (problem ten widoczny jest m.in. w dyskusji pomiędzy J. Fodorem (hipoteza języka mentalistycznego), N. Chomskym (gramatyka generatywna) z jednej strony, a zwolennikami koneksjonizmu (m.in. G. Hinton, P. Smolensky) z drugiej.

Filozofia umysłu koncentrująca się na problemie racjonalności myślenia, tego, czym są umysł i świadomość, czy na kwestii statusu ontologicznego wiedzy i pojęć, Descartesowi zawdzięcza wniesienie tych problemów do głównego nurtu rozważań nowożytnej filozofii, które obecnie stanowią ramy dla dociekań z zakresu filozofii umysłu oraz naukowych badań z dziedziny Cognitive Science.

 

Hasło:: Roman Barczewski.

 

_

piśmiennictwo

_

Wybrane dzieła:

  • Discours de la méthode ("Rozprawa o metodzie").
  • Meditationes de prima philosophia ("Medytacje o pierwszej filozofii").
  • Principia philosophiae ("Zasady filozofii").
  • Les passions de l'âme ("O namiętności duszy").

Opracowania:

  • Jerzy Kopania, Funkcje poznawcze Descartesa teorii idei, Dział Wydawnictw Filii UW, Białystok 1988.
  • A. Ziółkowski, Filozofia René Descartesa, Wiedza Powszechna, Warszawa 1989.

Hasło opracowano na podstawie:

  • F. Copleston, Historia filozofii, PAX, Warszawa 1995, t. IV.
  • R. Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii, Zarzuty uczonych mężów i odpowiedzi autora, Warszawa 1958, PWN.
  • R. Descartes, Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach, Warszawa 1988, PWN.
  • A. M. Ziółkowski, Filozofia René Descartesa, Warszawa 1989, Wiedza Powszechna.
  • R. Piłat, Czy istnieje świadomość?
  • R. Piłat, Umysł jako model świata.

Więcej książek w: serwis z książkami nakanapie.pl (książki, audiobooki, e-booki).

 

_

w sieci

_

w przygotowaniu

 

_

© Marek Kasperski / 2000-2008

 
 

Szukaj w wortalu

_

Oferta e-sklepu

okładkiTematyka: filozofia umysłu, filozofia języka, neuroscience, psychologia kognitywna, robotyka, sztuczna inteligencja

Autorzy: Arbib, Boden, Breazeal, Calvin, Churchland, Dennett, Edelman, Ekman, Gazzaniga, Greenfield, Hofstadter, Johnson-Laird, Kurzweil, Loftus, McCorduck, Minsky, Moravec, Norman, Pylyshyn, Searle, Schank, Stillings, Wortman...

więcej »

_

Oferta Partnerów

okładkaT. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress 2006.

Nowości z wyd. Helion

_

Nasi Partnerzy

baner.baner.

_